راهنمای جامع انتقال معلولین و سالمندان از ویلچر به اتومبیل
انتقال ایمن سالمندان و افراد دارای معلولیت از ویلچر به اتومبیل و برعکس، یکی از چالشبرانگیزترین اما ضروریترین مهارتها برای مراقبین است. انجام نادرست این کار میتواند باعث آسیبهای جدی به ستون فقرات مراقب و ایجاد درد و ناراحتی برای فرد معلول شود. در این مقاله، روشهای استاندارد انتقال با کمک یک نفر، دو نفر و به صورت مستقل (بدون کمک) را به همراه نکات ایمنی آموزش میدهیم.
نکته ایمنی: استفاده از تخته جابجایی (Transfer Board) در تمام روشهای زیر برای حفظ تعادل و کاهش فشار واریز به شدت توصیه میشود.
۱. انتقال از ویلچر به اتومبیل با کمک یک نفر (برای فرد نیمهمستقل)
این روش برای افرادی مناسب است که توانایی کمی در همکاری دارند و میتوانند بخشی از وزن خود را تحمل کنند.
مراحل انجام کار:۱. آمادهسازی: درب سمت مسافر را باز کرده و صندلی جلو را تا حد ممکن به عقب ببرید. ۲. چیدمان ویلچر: ویلچر را در کنار اتومبیل طوری قرار دهید که ترمزها قفل باشند. جاپایی سمت ماشین را بردارید. ۳. قرارگیری پاها: هر دو پای فرد را روی زمین بگذارید. ۴. نصب تخته: تخته جابجایی را طوری قرار دهید که بین فاصله ویلچر و صندلی ماشین پل بزند و زیر باسن فرد قرار گیرد. ۵. موقعیت مراقب: مراقب رو به روی فرد ایستاده و زانوهای فرد را با زانوی خود تثبیت میکند. ۶. انتقال: فرد به سمت مراقب خم میشود. با شمردن ۱ تا ۳، فرد با دستان خود به لبه ویلچر فشار داده و مراقب باسن او را بلند کرده و روی تخته میلغاند. ۷. تثبیت: مراقب فرد را به جلو خم کرده و باسن او را در مرکز صندلی ماشین قرار میدهد. سپس پاها را یکییکی داخل ماشین میگذارد. ۸. پایان: بستن کمربند ایمنی و قرار دادن ویلچر در صندوق عقب یا صندلی عقب.
۲. انتقال از اتومبیل به ویلچر با کمک یک نفر (برای فرد نیمهمستقل)
۱. آمادهسازی: درب را باز کرده، صندلی جلو را عقب برده و ترمز ویلچر (که کنار ماشین است) را قفل کنید. جاپاییها را بردارید. ۲. خروج پاها: در حالی که فرد به صندلی تکیه کرده، مراقب پاهای او را یکییکی از ماشین خارج کرده و روی زمین میگذارد. ۳. نصب تخته: تخته جابجایی را زیر باسن فرد و روی صندلی ماشین قرار دهید. ۴. انتقال: فرد به سمت مراقب خم میشود. مراقب زیر باسن را گرفته و با شماره ۳، فرد را روی تخته به سمت ویلچر میلغاند. ۵. نشستن روی ویلچر: دسته و جاپایی دورتر را سر جای خود برگردانید. مراقب پاهای فرد را روی جاپایی قرار میدهد.
۳. انتقال از ویلچر به اتومبیل با کمک یک نفر (برای فرد وابسته)
این روش برای افرادی است که توانایی حرکت دادن بدن خود را ندارند (مثلاً فلج کامل).
۱. آمادهسازی: درب باز، صندلی عقب، ترمز ویلچر قفل. جاپایی سمت ماشین برداشته شود. ۲. قرارگیری: پاها روی زمین. مراقب فرد را به لبه صندلی ویلچر میکشد. ۳. نصب تخته: تخته زیر باسن و روی صندلی ماشین قرار گیرد. ۴. حفظ تعادل: دستهای فرد به صورت ضربدری روی سینه یا روی پاها قرار گیرد. مراقب به سمت فرد خم شده و زیر باسن او را میگیرد. ۵. بلند کردن و کشیدن: با شماره ۳، مراقب فرد را از روی تخته به سمت صندلی ماشین میکشد. ممکن است نیاز به چند حرکت باشد. ۶. جایگیری: مراقب فرد را به جلو خم کرده، باسن را بلند کرده و در مرکز صندلی قرار میدهد. سپس پاها را داخل میبرد.
۴. انتقال از اتومبیل به ویلچر با کمک یک نفر (برای فرد وابسته)
۱. آمادهسازی: درب باز، صندلی عقب، ترمز ویلچر قفل. جاپاییها و دسته سمت ماشین برداشته شود. ۲. خروج پاها: مراقب پاهای فرد را با یک حرکت از ماشین خارج میکند (در حالی که فرد به عقب تکیه دارد). ۳. نصب تخته: تخته زیر باسن و روی صندلی ویلچر قرار گیرد. ۴. انتقال: دستهای فرد ضربدری روی سینه باشد. مراقب فرد را به جلو خم کرده، از ماشین بیرون کشیده و روی تخته به سمت ویلچر میلغاند. ۵. نهایی کردن: دسته و جاپایی دورتر نصب شده، پاها روی جاپایی قرار میگیرند و ترمز باز میشود.
۵. انتقال با کمک دو نفر (برای فرد ناتوان یا سنگینوزن)
استفاده از دو نفر باعث ایمنی بیشتر و کاهش فشار فیزیکی میشود.
الف) از ویلچر به اتومبیل:۱. موقعیت: یک نفر رو به روی فرد (جلو) و دیگری پشت فرد میایستد. ۲. انتقال: نفر جلویی زانوها را تثبیت کرده و زیر باسن میگیرد. نفر عقبی نیز به بلند کردن کمک میکند. با شماره ۳، فرد را روی تخته به سمت صندلی ماشین میلغانند. ۳. جایگیری: نفر جلویی فرد را نگه داشته و نفر داخل ماشین باسن را به مرکز صندلی میکشد.
ب) از اتومبیل به ویلچر:۱. موقعیت: یک نفر در ماشین (کنار فرد) و دیگری بیرون ماشین (جلوی ویلچر). ۲. خروج: نفر داخل ماشین باسن را به سمت در میکشد و پاها را خارج میکند. نفر بیرونی فرد را به لبه صندلی میرساند. ۳. انتقال: هر دو نفر زیر باسن را گرفته و فرد را به صورت نیمهایستاده بلند کرده و روی ویلچر مینشانند.
۶. انتقال بدون کمک دیگران (مستقل)
این روش برای افرادی است که قدرت بالاتنه خوبی دارند و از نظر پزشکی مجاز به بلند کردن وزن خود هستند.
از ویلچر به اتومبیل:۱. ویلچر را قفل کرده، جاپاییها را بردارید. ۲. تخته جابجایی را زیر باسن و روی صندلی ماشین بیندازید. ۳. با دستان خود به لبه ویلچر فشار داده، سر را پایین گرفته و خود را روی تخته به داخل ماشین بکشید. ۴. پاها را یکییکی داخل گذاشته و کمربند را ببندید.
از اتومبیل به ویلچر:۱. کمربند را باز کرده، ویلچر را بیرون آورده و کنار ماشین بگذارید (ترمز قفل). ۲. تخته را زیر باسن و روی صندلی ماشین بیندازید. ۳. خود را بلند کرده و به سمت ویلچر روی تخته بلغزید. ۴. دسته و جاپاییها را نصب کرده و ترمز را باز کنید.
سوالات متداول (FAQ)
۱. مهمترین نکته ایمنی هنگام انتقال معلول چیست؟
پاسخ: مهمترین نکته، حفظ تعادل فرد و جلوگیری از افتادن است. استفاده از تخته جابجایی (Transfer Board)، قفل کردن ترمز ویلچر و نزدیک کردن فاصله ویلچر تا ماشین از جمله اصول حیاتی ایمنی هستند.
۲. آیا برای انتقال فرد سنگینوزن حتماً نیاز به دو نفر است؟
پاسخ: بله، برای افراد با وزن بالا یا افرادی که هیچ همکاری نمیکنند، استفاده از دو نفر کمکی به شدت توصیه میشود تا از آسیب دیدن کمر مراقب و سقوط فرد جلوگیری شود.
۳. اگر فرد معلول اسپاستیسیتی (سفتی عضلانی) داشته باشد، چه باید کرد؟
پاسخ: در افراد دارای اسپاستیسیتی شدید، باید دقت کرد که پاها ناگهان جمع نشوند. در روشهای مستقل، اگر امکان دارد پاها را داخل ماشین نگه دارید تا از برخورد با زمین جلوگیری شود. همیشه با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
۴. چرا باید صندلی جلو اتومبیل را عقب برد؟
پاسخ: عقب بردن صندلی جلو فضای بیشتری برای پاها ایجاد میکند و مانع از برخورد زانوها با داشبورد هنگام انتقال میشود، که این امر باعث درد و آسیب میشود.
۵. آیا استفاده از تخته جابجایی برای همه ضروری است؟
پاسخ: استفاده از تخته جابجایی باعث کاهش اصطکاک و فشار وارده به پوست و باسن میشود و خطر زخم بستر را کاهش میدهد. همچنین به مراقب کمک میکند با نیروی کمتری فرد را جابجا کند.
منابع و مراجع
۱. Mayo Clinic. Caregiving: How to help someone transfer from a bed to a wheelchair or chair.
۲. Christopher & Dana Reeve Foundation. Transferring In and Out of a Car.
۳. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Wheelchair Transfer Techniques.
۴. Caring.com. A Step-by-Step Guide to Wheelchair Transfers.
۵. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. کتابچه آموزشی مراقبت از بیماران دارای معلولیت جسمی.
دیدگاه خود را بنویسید